- คำถาม:
- โรคซึมเศร้ามีระยะหรือไม่ และแต่ละระยะมีลักษณะอย่างไรบ้าง?
- คำตอบ:
- โรคซึมเศร้าไม่มีการแบ่งระยะตามตำราอย่างชัดเจน แต่สามารถแบ่งเป็น 4 ระยะหลักเพื่อการรักษาที่เหมาะสม โดยระยะแรกคือระยะเสี่ยง ซึ่งมีปัจจัยเสี่ยง เช่น ประวัติครอบครัวเป็นโรคซึมเศร้า บาดแผลทางใจในวัยเด็ก ความเครียดเรื้อรัง นิสัยเป็นผู้สมบูรณ์แบบ ความไวต่ออารมณ์คนอื่น หรือปัญหาการนอนหลับและปวดเรื้อรัง ระยะที่สองคืออาการซึมเศร้าเล็กน้อยที่ยังไม่เข้าเกณฑ์โรค หรือเรียกว่าโปรโดomalface ซึ่งอาจมีอาการหงุดหงิดง่าย อ่อนเพลีย นอนไม่หลับบางครั้ง แต่ไม่ต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ ระยะที่สามคือระยะซึมเศร้าทางคลินิก (clinical depression) ที่มีอาการ 5 ใน 9 ข้อ เช่น เบื่อเศร้า ท้อแท้ คิดลบ ไม่อยากอยู่ ไม่สนุกกับกิจกรรม หมดพลัง ทำอะไรช้าลง การกินและการนอนเปลี่ยนแปลง สมาธิลดลง และมีอาการนานเกิน 2 สัปดาห์จนกระทบการใช้ชีวิต ระยะที่สี่คือโรคซึมเศร้าซ้ำๆ หรือเรื้อรัง (recurrent depression) ที่อาการหายแล้วกลับมาเป็นอีก ซึ่งจะเน้นการป้องกันการกลับเป็นซ้ำด้วยการรักษาทั้งยา บำบัด และการปรับพฤติกรรมเพื่อระบุตัวกระตุ้น ระยะสุดท้ายคือระยะฟื้นตัวหรือการหายดี (remission หรือ full recovery) ที่อาการไม่เข้าเกณฑ์โรคอีกต่อไป และสามารถกลับมาใช้ชีวิตปกติได้ ซึ่งยังคงต้องดูแลป้องกันการกลับเป็นซ้ำด้วยการออกกำลังกาย สติ สมาธิ การบำบัด และการเข้าใจตนเองมากขึ้น
โรคซึมเศร้ามีกี่ระยะ
จากช่อง:หมอเปรมใส่ไข่
คำบรรยายที่เกี่ยวข้อง
00:00:00ซึมเศร้ามีระยะหรือเปล่าคะนะครับก็ปกติ
00:00:02ตามตำราเนี่ยไม่มีระยะบอกชัดเจนนะครับแต่
00:00:05เราจะแบ่งคนไข้เป็นระยะเพื่อจะได้มีการ
00:00:07รักษาที่ต่างกันไปนะครับอย่างแรกก็จะเป็น
00:00:10เรื่องของระยะที่มีความสิทธิ์ครับเช่นคุณ
00:00:12มีประวัติคนในครอบครัวเป็นโรคซึมเศร้านะ
00:00:15ครับอ่าคุณมีประวัติบาดแผลทางใจในวัยเด็ก
00:00:18มีความเครียดที่เป็นเรื้อรังนะครับมี
00:00:19ลักษณะนิสัยที่เป็น Perfessionalist หรือ
00:00:22มีความไวต่อความรู้สึกของคนอื่นนะครับ
00:00:25หรือคนที่มีปัญหาเรื่องของการนอนหลับ
00:00:27ปัญหาดนของการปวดเรื้อรังนะครับพวกเนี่ย
00:00:29ทำให้มีความเสี่ยงที่จะไปโรคซึมเศร้าได้
00:00:32เพราะฉะนั้นในระยะนี้การรักษาก็จะเป็น
00:00:34รักษาว่าอ่ามีการให้ความรู้เกี่ยวกับโรค
00:00:37ซึมเศร้านะครับมีการปรับสิ่งที่ว่า
00:00:39resilience หรือความยุ่งหยุ่นทางอารมณ์
00:00:41มีการปรับไลฟ์สไตล์ให้มีโอกาสเป็นซึม
00:00:43เศร้าน้อยลงนะครับอันนี้คือระยะเสี่ยง
00:00:46เนาะส่วนระยะที่ 2 ว่ามีอาการของซึมเศร้า
00:00:49เล็กน้อยแต่ยังไม่เข้าเกณฑ์ของโรคซึม
00:00:51เศร้าเเรียกว่าโปรโดomalfaceสนะครับก็
00:00:54อาการอาจจะแบบหงุดหงิดง่ายรู้สึกอ่อน
00:00:56เพลียมีนอนไม่หลับบ้างเป็นครั้งรู้สึกว่า
00:01:00ไม่มีรู้สึกเหนื่อยบ้างบางครั้งอะไรเงี้
00:01:02ครับแต่ไม่ได้เป็นต่อเนื่องนานเกิน 2
00:01:03อาทิตย์ที่เป็นแบบโรคซึมเศร้าเนาะถ้า
00:01:06เริ่มมีความเสี่ยงนะครับการรักษามันก็จะ
00:01:08เปลี่ยนไปอย่างเช่นมีการทำบำบัดบางอย่าง
00:01:10มีการปรับพฤติกรรมบางอย่างที่อาจจะลึก
00:01:12กว่าเดิมอะไรเงี้ยนะครับแต่อาจจะยังไม่
00:01:14ได้ให้ยาอะไรนะครับแล้วก็ระยะที่ 3 นะ
00:01:17ครับเราเรียกว่าระยะเรียกว่าระยะซึมเศร้า
00:01:20หรือ clinical depression นี่แหละเจะมี
00:01:22การ 5 ใน 9 ข้อของซึมเศร้าเนาะเบื่อเศร้า
00:01:24ท้อโทษตัวเองรู้สึกอะไรค่ามีความคิดไม่
00:01:26อยากอยู่ไม่ค่อยอยากทำอะไรทำอะไรก็ไม่
00:01:28ค่อยมีความสุขไม่ค่อยมีพลังในการใช้ชีวิต
00:01:31พูดหรือทำอะไรช้าลงหรือโลกมากขึ้นอ่ากิน
00:01:33การกินเปลี่ยนไปการนอนเปลี่ยนไปสมาธิความ
00:01:36จำแย่ลง 9 ข้อนะครับก็ถ้ามีอาการ 5 ใน 9
00:01:39ข้อก็สงสเกิน 2 อาทิตย์และทำให้มีปัญหา
00:01:42การใช้ชีวิตก็สงสัยว่าอาจจะเป็นโรคซึม
00:01:44เศร้าไอ้โรคซึมเศร้าเนี่ยมันมีระยะของมัน
00:01:47อยู่ก็จะมีระยะมีความรุนแรงที่เป็นระดับ
00:01:50น้อยปานกลางแล้วก็รุนแรงตามอาการของโรคนะ
00:01:53ครับถ้าเป็นโรคซึมเศร้าก็รักษาเหมือนโรค
00:01:55ซึมเศร้าทั่วไปมีทั้งการกินยาการบำบัดการ
00:01:58ปรับพฤติกรรมนะครับแล้วก็ระยะที่ 4 นะ
00:02:02ครับเราเรียกว่าระยะเป็นโรคซ้ำๆหรือว่า
00:02:05เป็นเรื้อรังนะครับถ้าเป็นซึมเศร้าเรืรัง
00:02:07ก็อาการตามคลิปนี้นะครับส่วนถ้าเป็นซึม
00:02:11เศร้าที่เป็นซ้ำๆเราเรียกว่า recurrent
00:02:13depression คือมันเป็นไม่หยุดเดี๋ยวหาย
00:02:15พักนึงใช้ชีวิตปกติก็กลับมาเป็นอีกนะครับ
00:02:18ในระยะนี้จะโฟกัสเกี่ยวกับเรื่องของอาการ
00:02:20ป้องกันการกลับเป็นซ้ำหรือap prevention
00:02:23ของคนไข้นะครับก็จะมีทั้งการกินยากับการ
00:02:26บำบัดที่อาจจะลึกึกกว่าเดิมไปหาดูว่าอะไร
00:02:29อาจจะเป็นtriกเกอร์หรือว่าตัวกระตุ้นทำ
00:02:31ให้เกิดอาการได้ซ้ำๆเป็นแพทเทิร์นซ้ำๆแบบ
00:02:34นี้เราก็ต้องไปแก้แพทเทิร์นพวกนี้นะครับ
00:02:37แล้วก็ระยะที่ต่อไปก็จะเป็นระยะที่เป็น
00:02:40การที่หายแล้วก็กลับคืนสู่สังคมเราเรียก
00:02:44ว่า remission หรือว่า full recovery ก็
00:02:46คือคนไข้เนี่ยอาการไม่ได้เข้าเกณฑ์กับโรค
00:02:48ซึมเศร้าและแล้วก็กลับไปใช้ชีวิตได้ตาม
00:02:51ปกติที่เขาควรจะใช้ได้นะครับระยะนี้เอ่อ
00:02:55อาการไม่ได้เยอะมากแล้วแต่จะเป็นการแค่
00:02:57เป็นการให้ความรู้เพื่อป้องกันไม่ไม่ให้
00:03:00อาการเป็นซ้ำการป้องกันทำได้หลายแบบออก
00:03:02กำลังกายฝึกสตินั่งสมาธิฝึกทางอารมณ์นะ
00:03:07การบำบัดก็ช่วยได้นะครับทำเข้าใจกับตัว
00:03:10เองให้มากขึ้นนะครับอันนี้ก็เป็นระยะ
00:03:13อย่างหนึ่งนะครับปกติแล้วซึมเศร้าก็จะมี
00:03:15ระยะประมาณนี้นะครับอันนี้ไม่ได้ตามตำรา
00:03:18นะครับผมน่าจะเป็นคิดเอาเองนะฮะก็ตามตำรา
00:03:21มีแค่ความรุนแรงของโรคซึมเศร้าที่เป็นข้อ
00:03:243 นั่นแหละที่มีน้อยปานกลางรุนรุนแรงนะ
00:03:28ครับก็น่าจะประมาณนี้