ยาสลบเฉพาะที่ทำงานอย่างไร เพื่อให้ไม่รู้สึกเจ็บในขณะผ่าตัด

ยาสลบทำงานอย่างไร - Steven Zheng

จากช่อง : จงใฝ่รู้อยู่เสมอ — TED-Ed


ดูคำบรรยาย / View Transcript
00:00:0600:00:07หากคุณเคยเข้ารับการผ่าตัด
00:00:0700:00:11อาจจำได้ว่าตัวเองนับถอยหลังจาก 10...
00:00:1100:00:12
00:00:1200:00:13
00:00:1300:00:18แล้วก็ตื่นมาพบว่าผ่าตัดเสร็จแล้ว ก่อนนับถึง 5 ด้วยซ้ำ
00:00:1800:00:21คุณอาจรู้สึกเหมือนคุณหลับไป แต่จริง ๆ แล้ว ไม่ใช่
00:00:2100:00:23คุณถูกวางยาสลบ
00:00:2300:00:25ซึ่งซับซ้อนกว่านั้นมาก
00:00:2500:00:26คุณหมดสติ
00:00:2600:00:28ทั้งยังเคลื่อนไหวไม่ได้
00:00:2800:00:29จำอะไรไม่ได้
00:00:2900:00:32และหวังว่าจะไม่รู้สึกเจ็บด้วย
00:00:3200:00:35หากหยุดกระบวนการเหล่านี้ ทั้งหมดไม่ได้พร้อมกัน
00:00:3500:00:39การผ่าตัดคงสร้างความบอบช้ำเกินไป
00:00:3900:00:42ตำราการแพทย์โบราณของ อียิปต์ เอเชีย และตะวันออกกลาง
00:00:4200:00:44ต่างระบุไว้ว่ายาสลบในยุคแรกเริ่ม
00:00:4400:00:46มีส่วนผสมของดอกฝิ่น
00:00:4600:00:48ผลแมนเดรก
00:00:4800:00:49และแอลกอฮอล์
00:00:4900:00:52ปัจจุบัน วิสัญญีแพทย์ ผสม
00:00:5200:00:56สารออกฤทธิ์เฉพาะที่ สารสูดดม และสารฉีดเข้าหลอดเลือด
00:00:5600:00:58เพื่อให้เหมาะกับการผ่าตัดนั้น ๆ
00:00:5800:01:03ยาสลบเฉพาะที่ระงับความเจ็บปวด จากส่วนใดส่วนหนึ่งของร่างกาย
00:01:0300:01:04ไม่ให้ส่งไปถึงสมอง
00:01:0400:01:10ความเจ็บปวดและความรู้สึกต่าง ๆ เดินทางผ่านระบบประสาทในรูปคลื่นไฟฟ้า
00:01:1000:01:14ยาสลบเฉพาะที่ออกฤทธิ์ โดยสร้างแนวกั้นคลื่นไฟฟ้า
00:01:1400:01:18ดักจับโปรตีน ในเนื้อเยื่อเซลล์ประสาท
00:01:1800:01:20ที่ควบคุมการเข้าออกของประจุไฟฟ้า
00:01:2000:01:23และยับยั้งไม่ให้ประจุบวกไหลเข้ามา
00:01:2300:01:26สารประกอบที่ออกฤทธิ์เช่นนี้คือ โคเคน
00:01:2600:01:29ซึ่งเราพบว่ามีฤทธิ์ระงับปวดโดยบังเอิญ
00:01:2900:01:33เมื่อโคเคนโดนลิ้นของจักษุแพทย์ฝึกหัด
00:01:3300:01:37โคเคนยังใช้เป็นยาสลบบ้างเป็นครั้งคราว
00:01:3700:01:39แต่มียาสลบเฉพาะที่อีกหลายชนิดที่ใช้บ่อยกว่า
00:01:3900:01:43ที่มีโครงสร้างทางเคมีคล้ายกัน และมีกลไกการทำงานเหมือนกัน
00:01:4300:01:46แต่สำหรับการผ่าตัดใหญ่ ที่ต้องทำให้คนไข้หมดสติ
00:01:4600:01:49จำเป็นต้องใช้ยาที่ออกฤทธิ์ ต่อระบบประสาททั้งหมด
00:01:4900:01:51รวมถึงสมองด้วย
00:01:5100:01:54นั่นเป็นหน้าที่ของยาสลบแบบสูดดม
00:01:5400:01:58ในการแพทย์แผนตะวันตก ไดเอทิล อีเทอร์เป็นยาที่ใช้แพร่หลายชนิดแรก
00:01:5800:02:01รู้จักกันในฐานะยาที่เสพเพื่อผ่อนคลาย
00:02:0100:02:05จนกระทั่งแพทย์สังเกตว่า บางครั้งผู้ใช้ยา
00:02:0500:02:08ไม่รู้ตัวว่าตนได้รับบาดเจ็บ เมื่ออยู่ใต้ฤทธิ์ยา
00:02:0800:02:12ในช่วงปี พ.ศ. 2383 แพทย์เริ่มใช้อีเทอร์ ทำให้ผู้ป่วยสงบ
00:02:1200:02:15ระหว่างถอนฟันและผ่าตัด
00:02:1500:02:19ในทศวรรษถัดมา ไนตรัสออกไซด์เริ่มกลายเป็นที่นิยม
00:02:1900:02:20และยังใช้มาจนถึงทุกวันนี้
00:02:2000:02:25แม้ว่าอนุพันธ์ของอีเทอร์ อย่างเซโวฟลูเรนจะหาได้ง่ายกว่าแล้วก็ตาม
00:02:2500:02:30ยาสลบแบบสูดดมนั้น มักเสริมด้วยยาสลบแบบฉีดเข้าหลอดเลือด
00:02:3000:02:32ซึ่งคิดค้นขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2413
00:02:3200:02:36ยาสลบชนิดฉีดเข้าหลอดเลือด มีทั้งระงับประสาท อย่าง โพรโพฟอล
00:02:3600:02:37ซึ่งทำให้ไม่รู้สึกตัว
00:02:3700:02:42และสารอนุพันธ์ฝิ่นอย่าง เฟนทานิล ซึ่งลดความเจ็บปวด
00:02:4200:02:44นอกจากนั้น ยาสลบเหล่านี้ ยังออกฤทธิ์
00:02:4400:02:47ด้วยการส่งผลต่อสัญญาณไฟฟ้า ภายในระบบประสาท
00:02:4700:02:51ปกติแล้ว สัญญาณไฟฟ้าภายในสมอง จะทำงานวุ่นวาย
00:02:5100:02:55ระหว่างที่สมองส่วนต่าง ๆ ติดต่อสื่อสารกัน
00:02:5500:02:58การติดต่อสื่อสารนี้ ทำให้เราตื่นและรู้ตัว
00:02:5800:03:00แต่สำหรับคนที่ถูกวางยาสลบ
00:03:0000:03:03สัญญาณเหล่านี้จะสงบลง และทำงานเป็นระบบมากขึ้น
00:03:0300:03:05อันแปลว่าสมองส่วนต่าง ๆ
00:03:0500:03:08หยุดสื่อสารระหว่างกัน
00:03:0800:03:12ยังมีอีกหลายอย่างที่เรายังไม่รู้ ว่าทำไมยาจึงออกฤทธิ์เช่นนี้
00:03:1200:03:18ยาสลบโดยทั่วไปนั้นจะจับกับ ตัวรับ จีเอบีเอ-เอ ภายในเซลล์ประสาท
00:03:1800:03:20ซึ่งเปิดช่องทางไว้
00:03:2000:03:25ให้ประจุไฟฟ้าขั้วลบไหลผ่านเข้าสู่เซลล์
00:03:2500:03:28ประจุไฟฟ้าขั้วลบจะสะสม และก่อตัวเป็นแนวกั้น
00:03:2800:03:31ไม่ให้เซลล์ประสาทส่งสัญญาณไฟฟ้าผ่านไปได้
00:03:3100:03:35ระบบประสาทประกอบด้วย ช่องทางเช่นนี้จำนวนมาก
00:03:3500:03:37ทำหน้าที่ควบคุมวิถีประสาทสั่งการ
00:03:3700:03:38ความทรงจำ
00:03:3800:03:39และสติ
00:03:3900:03:42ยาสลบส่วนใหญ่ น่าจะส่งผลได้มากกว่าหนึ่งอย่าง
00:03:4200:03:45และไม่ได้ส่งผล เฉพาะแต่ระบบประสาทเท่านั้น
00:03:4500:03:47ยาสลบหลายชนิดยังส่งผลถึงหัวใจ
00:03:4700:03:48ปอด
00:03:4800:03:50และอวัยวะสำคัญอื่น ๆ อีกด้วย
00:03:5000:03:52เช่นเดียวกับยาสลบในสมัยก่อน
00:03:5200:03:55ที่มีส่วนผสมที่เป็นพิษที่เรารู้จักดี อย่าง เฮมล็อค และอะโคไนต์
00:03:5500:03:58ยาสลบในปัจจุบัน ก็อาจมีผลข้างเคียงรุนแรงเช่นกัน
00:03:5800:04:02ดังนั้นวิสัญญีแพทย์ จึงต้องผสมยาต่าง ๆ ในปริมาณที่เหมาะสม
00:04:0200:04:04เพื่อให้ได้ยาสลบที่มีคุณสมบัติครบถ้วน
00:04:0400:04:08ในขณะที่ต้องคอยสังเกต สัญญาณชีพผู้ป่วย
00:04:0800:04:10และปรับขนาดยาให้เหมาะกับผู้ป่วยไปด้วย
00:04:1000:04:13การวางยาสลบเป็นศาสตร์ซับซ้อน
00:04:1300:04:14แต่การค้นหาวิธีใช้ยาสลบ
00:04:1400:04:18ก่อให้เกิดเทคนิคและวิธีการผ่าตัดใหม่ ๆ ที่ก้าวหน้ากว่าเดิม
00:04:1800:04:23ทำให้ศัลยแพทย์สามารถผ่าท้องคลอด ได้อย่างมีแบบแผนและปลอดภัย
00:04:2300:04:25ขยายเส้นเลือดตีบ
00:04:2500:04:27เปลี่ยนถ่ายตับและไตที่เสียหาย
00:04:2700:04:30และผ่าตัดอีกหลายอย่างที่ช่วยชีวิตคนไข้ได้
00:04:3000:04:33แต่ละปี มีการคิดค้นเทคนิคการวางยาสลบใหม่ ๆ
00:04:3300:04:38เพื่อให้แน่ใจว่าจะมีผู้ป่วย รอดชีวิตจากการผ่าตัดมากขึ้น